Boze fotodieven

Foto: Rick Nederstigt/De Beeldunie

Het gebeurt regelmatig: een fotograaf komt op een website zijn of haar eigen foto tegen, het bedrijf is geen klant van de fotograaf, er is geen toestemming voor gebruik gevraagd en er is niet voor betaald. Je zou kunnen zeggen diefstal, juridisch gezien heet het: auteursrechtinbreuk. Veel fotografen weten niet precies hoe ze een inbreuk moeten aanpakken of hebben er geen zin in het zelf te doen. Beeldunie-fotografen vragen me vaak om, namens hen, de kwestie op te lossen. Ik ben jurist en heb me verdiept in auteursrecht.

Niemand vind het leuk om aangesproken te worden op iets wat niet mag, vrijwel iedereen gaat in de verdediging en de smoesjes van inbreukplegers zijn voorspelbaar (zie bijvoorbeeld dit lezenswaardige stuk van Rogier Bos https://rogierbos.com/2017/06/04/smoezen-en-excuses-inbreukplegers/). Met het meerendeel van de inbreukplegers komen we tot een schikking. In uitzonderlijke gevallen moet de rechter er aan te pas komen.

Wat ook voorkomt zijn inbreukplegers die achteraf hun gelijk proberen te halen en daarbij op internet je naam door het slijk te halen. Dat is is me tot nu toe twee maal overkomen, door de websites Overheidsgedonder en GeenStijl. Vanwege mijn beperkte online aanwezigheid zijn er maar weinig zoekresultaten als je op mijn naam zoekt. Deze twee vallen daarom extra op en dat maakt dat ik het nodig vind om hier mijn kant van het verhaal te delen.

De eerste keer was met de stichting Overheidsgedonder. Zij publiceerde in juni 2017 zonder toestemming vier foto’s van fotograaf Angeniet Berkers. Op de website is de volledige tekst van een artikel, dat eerder in NRC Handelsblad verscheen, geplaatst inclusief foto’s. Het artikel gaat over ‘pechmannen’, mannen die pech hadden en daardoor dakloos raakten. Kim Wittop-Koning van stichting Overheidsgedonder presenteert het project van Angeniet alsof het van de stichting zelf is. Onderaan het gekopieerde artikel volgt een oproep om te doneren aan de stichting.
De fotograaf ontdekte de inbreuk in november 2018. Ik sprak de stichting daarop, namens de fotograaf, aan om de inbreuken te staken en een schadevergoeding van totaal €1.250 te voldoen (normaal rekenen we €500 per inbreuk, maar aangezien dit een stichting betreft is het bedrag gemodereerd). Een reactie blijft uit en ook de foto’s blijven op de website staan.
In februari 2019 spreek ik mevrouw Wittop-Koning telefonisch. We hebben een wat ongemakkelijk gesprek. Ze zegt onder meer dat het haar ‘mensenrecht’ is om de foto’s te gebruiken. Na het gesprek stuur ik haar opnieuw mijn mail van november van het vorige jaar. Ze schrijft terug dat ze geen foto’s plaatst op de website maar artikelen en dat ze daarom geen schadevergoeding verschuldigd zou zijn (juridisch gezien onzin, bovendien rust er op artikelen ook auteursrecht). Ik kom haar evenwel tegemoet en verlaag de totale voorgestelde schadevergoeding voor de vier inbreuken naar €750.
Ze reageert per mail met nog meer uitvluchten, ze zegt het artikel te hebben overgenomen van de Volkskrant en dat de Volkskrant al betaald heeft voor het artikel dus dat zij dat niet hoeft (NB: artikel verscheen eerder in het NRC niet in de Volkskrant). Het zou ook mogen omdat het een stichting is en het over de doelgroep van de stichting gaat.
Ik verzoek haar nogmaals de inbreuken te staken en de schadevergoeding te voldoen. Op enig moment worden de foto’s uit het artikel gehaald maar de stichting betaalt geen schadevergoeding. In een laatste mail bedank ik mevrouw Wittop-Koning voor het weghalen van de foto’s en deel haar mee dat we het er voor nu bij laten zitten. Maar dat indien de stichting opnieuw ongevraagd beelden van een van onze fotografen gebruikt we er dan wel werk van zullen maken.
Mevrouw Wittop Koning schrijft haar reactie op de website van de stichting als inleiding bij het gekopieerde artikel. Ze houdt mensen als mij en de Beeldunie verantwoordelijk voor het ontstaan van ‘pechmannen’. Ten slotte beweert ze dat ik €2.500 per foto heb geëist. Het leek me beter niet meer te reageren.

De tweede keer was met GeenStijl, die publiceert in september 2019 een foto zonder daarvoor toestemming te hebben gevraagd. Het betreft een portret van de geliquideerde Amsterdamse advocaat Derk Wiersum. GeenStijl plaatste reeds eerder onrechtmatig beelden van een van onze fotografen. Ze zijn er toentertijd op aangesproken en er op gewezen dat de schadevergoeding bij inbreuk €500 bedraagt. We verzoeken GeenStijl ook deze keer om de foto te verwijderen en om de schadevergoeding te voldoen. Maar GeenStijl is niet van plan om zomaar auteursrecht-inbreuk toe te geven. In plaats daarvan beticht GeenStijl ons van lijkenpikkerij.
GeenStijl wil toestemming zien van de familie van de vermoorde advocaat waaruit blijkt dat De Beeldunie gemachtigd is om op te treden tegen openbaarmaking van de foto door GeenStijl. Die toestemming is niet nodig want de portretfoto is gemaakt in opdracht van het kantoor waar de advocaat op dat moment werkzaam was. Het auteursrecht voor de foto is nooit afgekocht en ligt derhalve bij de fotograaf. Pas nadat de voormalig kantoorpartner een duidelijke mail schrijft en verklaart dat de auteursrechten bij de fotograaf liggen, geeft GeenStijl de inbreuk toe en kondigt aan de schadevergoeding te betalen.
Eind goed, al goed? Bijna. Op de valreep stelt GeenStijl voor om de toegezegde vergoeding over te maken naar het studiefonds voor de kinderen. Geld naar dat fonds overmaken is een goed idee maar dat staat wat ons betreft los van de schadevergoeding. GeenStijl publiceert daarop een artikel over de foto-inbreuk. Men vindt het nodig mij met naam en toenaam te vermelden en een schermafbeelding van de e-mail te laten zien. Het voorspelbare resultaat is een aan mij persoonlijk gerichte golf aan haatdragende reacties. En een internetzoekresultaat waarin ik te boek sta als de Inez Weski van de fotomaffia.

Marjon Kuijs

Informatie over auteursrecht voor fotografen:
https://www.dupho.nl/kennisbank-auteursrecht