Fotografen galeries - Jan Banning - Sporen van oorlog (25) Meer bestanden...
Oost-Azië was een van de meest wrede slachtvelden van de Tweede Wereldoorlog. Het conflict daar verwoestte miljoenen levens en liet degenen die overbleven met een erfenis van verdriet en bitterheid achter die in veel gevallen tientallen jaren duurde.
Tot de minst gehoorde stemmen uit die tijd behoren de overlevenden van de gevangenkampen van het Japanse militaire bestuur in de gebieden die het land veroverde in het kader van zijn 'Groot-Oost-Aziatische co-welvaartsgebied'.

In het boek en de tentoonstelling Traces of War interviewde en fotografeerde Jan Banning 24 van de Nederlandse en Indonesische overlevenden die gedwongen werden te werken aan de aanleg van de Japanse militaire spoorwegen in Birma en Sumatra. Zestien van hen waren krijgsgevangenen, de andere acht waren burgerlijke dwangarbeiders. De beklemmende beelden laten hen zien hoe ze werkten, naakt vanaf hun middel. De woorden wekken met een feitelijke onverschilligheid de ellende op van hun voortdurende besef van de dood. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ze na hun ervaringen tot nu toe niet graag over hun beproevingen hebben gepraat.

Nederlandse, Britse, Australische en Amerikaanse krijgsgevangenen en meer dan een kwart miljoen Aziaten - de zogenaamde romusha's - werden door de Japanners gedwongen aan de spoorwegen te werken. Ze werkten in wanhopige omstandigheden. Minstens de helft van de romusha's overleefde de beproeving niet.

De Birmaanse spoorlijn werd tussen juli 1942 en oktober 1943 aangelegd, vooral om de Japanse militairen te voorzien van veiliger en sneller transport van troepen, materieel en voorraden van en naar het front langs de grens tussen Birma en India. De bouw van de Sumatra-spoorlijn begon in 1943 en was, ironisch genoeg, voltooid op de dag dat de oorlog eindigde, 15 augustus 1945. Praktisch gezien werd het nooit voor iets anders gebruikt dan het vervoer van de slavenarbeiders die het gebouwd hadden.

Jan Banning's grootvader overleefde de Burma-spoorlijn en zijn vader de Sumatra-spoorlijn.
Jan Banning
00303662
Jos van Arcken~âIk had eigenlijk allang dood moeten zijnâ Geboren 16 augustus 1910 in Batavia (nu Jakarta). Hij was vrijwillig landstormsoldaat en werd als dwangarbeider naar de Pakanbaroe-spoorlijn g...
Jan Banning
00303663
Frans BanningâHet was voorbij en je praatte er niet overâ Geboren 5 april 1921 in Makassar. Raakte als dienstplichtige in krijgsgevangenschap en werd in mei 1944 naar de Pakanbaroe-spoorweg gehaald.Na...
Jan Banning
00303664
Alex Bloem~âUiteindelijk zijn wij hier vreemd, hèâ Geboren 6 mei 1921 in Bandoeng. Als beroepsmilitair in krijgsgevangenschap geraakt en in september 1944 naar de Pakanbaroe-spoorlijn gestuurd aan boo...
Jan Banning
00303665
Han de BruïneâAls eenling ging je eraan onderdoorâ Geboren 8 februari 1923 in Tjimahi bij Bandoeng. Hij groeide deels in Indië, deels in Nederland op. Kwam met het eerste transport naar de Pakanbaroe-...
Jan Banning
00303666
DaminâIk ben een zandkorrel die door de zeef is gegliptâ Geboren âop een zondagavond in mei 1916â in het dorp Ndoko, bij Blitar, Oost-Java. Vader was landarbeider en werkte op de rijstvelden van ander...
Jan Banning
00303667
Dulrahman, roepnaam SidulâGoh, dat ik daar na meer dan vijftig jaar nog over droom!â Geboren 5 maart 1920 in het dorp Tahunan, Gunung Kidul bij Yogya.Romusha op verschillende plekken, het laatst aan d...
Jan Banning
00303668
Willem van HasseltâIk ben er niet aan toegekomen om me er druk over te makenâ Geboren 12 december 1911 in Rotterdam. In 1935 naar Indië vertrokken als medewerker van de Koloniale Bank. Dwangarbeider a...
Jan Banning
00303669
Leo KollmanâIk heb er eigenlijk helemaal geen naweeën van gehadâ Geboren 17 oktober 1923 in Semarang. Tijdens de oorlog aan de Birma-spoorbaan. Na de oorlog werd hij beroepsmilitair en nam deel aan de...
Jan Banning
00303670
Ben de Lizer~âWat je graag wilt vergeten, onthoud je juist het bestâ Geboren 27 oktober 1920 in Semarang.~Beroepsmilitair, ook na de oorlog. In mei 1944 naar Pakanbaroe verscheept. â(â) Het is niet ma...
Jan Banning
00303671
Chris MoonenâAlle zintuigen waren gespannen, ik ben nooit in paniek geraaktâ Geboren 31 januari 1917 in Dordrecht. Oorspronkelijk timmerman, vanwege de crisis toegetreden tot het KNIL. Dwangarbeider a...
Jan Banning
00303672
Ko MullerâIk vraag me alleen maar af: hoelang nog?â Geboren 16 mei 1918 in Semarang. Als beroepsmilitair naar de Birma-spoorweg gestuurd. Daarna tot het eind van de oorlog in Singapore. Aansluitend mi...
Jan Banning
00303673
Ngadari~âDe ontstellende wreedheid van de Japanners, de martelingenââ Geboren in Pengkok, district Gunung Kidul bij Yogya. âIk ben ongeveer 86 jaar.â Hij was romusha, onder andere aan de Pakanbaroe-sp...
Jan Banning
00303674
Ngadiyo~âElke dag stierven er zeker drie, later wel vijf of tienâ Geboren in Gunung Kidul bij Yogya in 1912, âin de Javaanse maand Suro*â. Tijdens de oorlog was hij romusha op diverse plaatsen, aanvan...
Jan Banning
00303675
Mohamed NurâVluchten was gevaarlijk, maar blijven ookâ Roepnaam Nur, geboren in juli 1919 in Menkoput, district Meranbau, Oost-Sumatra. âDe precieze datum weet ik niet meer.â Tijdens de oorlog werkte...
Jan Banning
00303676
Ferrie Portier~âIk vocht voor mijn leven! Dat is allesâ Geboren 15 mei 1916 in Malang. Vóór de oorlog werkzaam bij de Handelsvereniging Amsterdam (HVA), de grootste Indische cultuurmaatschappij. Als k...
Jan Banning
00303677
Willem PuntâGeen inlander sprong van de Junyo Maru, op een enkeling naâ Geboren, 9 juni 1921 in Velzen. Als zeeman in Nederlands-Indië beland. Door de Japanners als krijgsgevangene beschouwd en als dw...
Jan Banning
00303678
Frank SaldenâGenieten kan ik sinds die oorlog eigenlijk niet meerâ Geboren 1 mei 1924 in Jogjakarta. Hij gaf zich al op zijn zeventiende op als vrijwilliger bij het KNIL, en verrichtte in de oorlogsja...
Jan Banning
00303679
Samlawi, roepnaam LawiâIk heb brieven gestuurd, maar weet niet of ze aangekomen zijnâ Geboren in 1914, âik weet niet op welke datumâ, in het dorp Mandirancan (district Kuningan ten zuiden van Cirebon...
Jan Banning
00303680
SardiâIk heb mijn vriend moeten begraven als een karbouwâ Geboren op Midden-Java in het dorp Candi Sari, district Krobokan, oostelijk van Semarang, âwaarschijnlijk in 1928â. Hij was romusha aan de Pak...
Jan Banning
00303681
Sineng~âNog geen drie maanden na de oorlog waren de rails wegâ Geboren in Butu Leimo, district Segeri, ten noorden van Makassar, Sulawesi. âWanneer, dat weet ik niet, ook niet in welk jaar. Ik kan nie...
Jan Banning
00303682
George VoornemanâIemand die wreedheden doet, krijgt zijn strafâ Geboren 12 juli 1920 in Bandung. Werd krijgsgevangen gemaakt en belandde als dwangarbeider aan de Birma-spoorbaan.Na de oorlog bij de Ne...
Jan Banning
00303683
Henk WiersmaâWat naar boven komt: haat!â Geboren 21 september 1918 in Engwierum. Vanwege de crisis als militair naar Indië vertrokken. Dwangarbeider aan de Birma-spoorlijn, verscheept in oktober 1942....
Jan Banning
00303684
Willem WildemanâIk kan nog altijd geen Japanner zienâ Geboren 26 september 1915 in Hendrik-Ido-Ambacht. Vóór de oorlog zeeman, door de oorlog overvallen in Indië, als krijgsgevangene beschouwd en vers...
Jan Banning
00303685
Dolf WinklerâZolang we leven, duurt die oorlog voortâ Geboren 8 april 1917 in Amsterdam. In 1940 naar Nederlands-Indië vertrokken als militair, om aan de werkloosheid in de crisistijd te ontkomen. In...
Jan Banning
00303686
Jan Banning, fotograaf van 'Sporen van oorlog' tussen twee van de voormalige dwangarbeiders: Links Sineng, rechts Ngadari.